|
ÀÂËÈÃÀËÛÍ
ÝÑÐÝà ¯ÍÄÝÑÍÈÉ
ÁÀÃÀ ÕÓÐËÛÍ
ÍÝÝËÒ ÄÝÝÐ
ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ
ÅЪÍÕÈÉ˪Ã×
Í.ÁÀÃÀÁÀÍÄÈÉÍ
ÕÝËÑÝÍ ¯Ã
2003
îíû ãóðàâäóãààð
ñàðûí 27
Ýðõýì
õàòàãòàé,
íî¸ä îî,
Ýíý
áàãà õóðàëä
îðîëöîæ áàéãàà
òºâ, îðîí íóòãèéí
òºðèéí áà
òºðèéí áóñ
áàéãóóëëàãà,
õýâëýë ìýäýýëýë,
áèçíåñèéí
ñàëáàðûí
òºëººëºë Òà
á¿õýí íèéò
¿íäýñíèé
ýðõ àøèãòàé
õîëáîîòîé,
íýí õºíä¿¿ð
ñýäâýýð èëýí
äàëàíã¿é
ÿðèëöàæ, ¿ã
õýëýý íýãòãýí,
¿éë àæèëëàãààãàà
ýð÷èìæ¿¿ëýõ
ýðìýëçýë
õ¿ñýëòýé
èðñýí ãýäýãò
áè èòãýæ áàéíà.
Áàãà
õóðëûí áýëòãýë
àæëûí õ¿ðýýíä
õýëýëöýõ
ñýäýâòýé
õîëáîãäóóëàí
õóóëü òîãòîîõ,
ã¿éöýòãýõ,
ø¿¿õ ýðõ ìýäëèéí
áîëîí õýâëýë
ìýäýýëýë,
õóâèéí õýâøèë,
èðãýíèé íèéãìèéí
áàéãóóëëàãóóäûí
¿¿ðýã, îðîëöîîíû
òàëààð õýä
õýäýí óäàà
çºâëºë㺺í
ñåìèíàð, çºâëºëäºõ
óóëçàëò õèéæ,
çºâëºìæ ñàíàëàà
íýãòãýí õýëýëöýæ
èðñýí íü ýíý
áàãà õóðëààñ
îíîâ÷òîé
øèéäâýð, öýãöòýé
øèéäýë ãàðàõàä
íºëººëºõ íü
äàìæèãã¿é.
Èðãýä, îëîí
íèéòèéí ç¿ãýýñ
÷ èéì õ¿ëýýëò
áàéãàà íü
èëò áàéíà.
Ìîíãîë
îðîí çàõ çýýëä
øèëæèæ, ìàíàé
íèéãìèéí
øèíý÷ëýë
ã¿íçãèéðýõ
òóñàì õºãæëèéí
øèíý øèíý
çîðèëò äýâøèãäýõèéí
çýðýãöýý
óðüä ºìíº òºäèé
ë í¿¿ð òóëàí
ó÷èð÷ áàéãààã¿é
øèíý áýðõøýýë,
ñºðºã ¿çýãäýëòýé
òóëãàðñààð
áàéíà. ¯¿íèé
íýã íü ºíººäºð
òà áèäíèé
õýëýëöýõ
àñóóäëûí
òºâä áàéãàà
àâëèãàë õýìýýõ
íèéãìèéí
ãàæ ¿çýãäýë
áèëýý.
Àâëèãàë
íü òºðèéí
àðä÷èëñàí
òîãòîëöîî,
ò¿¿íèé õýâèéí,
øóäðàãà àæèëëàõ
ìåõàíèçìûã
ãàöààäàã,
ýäèéí çàñãèéí
ýð¿¿ë õºðñíèé
øèì ø¿¿ñèéã
ñîðîí ºñºëòèéã
çîãñîîæ, àëèâàà
õºðºí㺠îðóóëàëò,
àøèã îðëîãûã
áóðóó õîîëîéãîîð
ãóëãóóëäàã,
íèéãìèéí
ÿëãàà, òýãø
áóñ áàéäëûã
äýâýðãýí
õºãæëèéí
òýíöâýðèéã
àëäàãäóóëæ,
õ¿í àðäûã
¿ã¿éðýë, öºõðºë,
¿ë èòãýëöýë,
õàãàðàë ºñºðõëèéí
¿çëýýð õîðäóóëäàã,
á¿õýëäýý
¿íäýñòíèé
ºðñºëäºõ áîëîí
õºãæèõ ÷àäâàðûã
ñóëüäààæ,
óëñ îðíû òóñãààð
òîãòíîë, ¿íäýñíèé
àþóëã¿é áàéäëûí
äàðõëààã
ñóëðóóëæ áàéäãààðàà
íèéãìèéí
ÄÎÕ-ûí øèíæòýé
òóéëûí õîð
õºíººëò, ìóó
¿ð äàãàâàðòàé
¿çýãäýë þì.
Èéìä àëü ÷
óëñ îðîí àâëèãàëûí
õîð óðøãèéã
óõààð÷, ò¿¿íèéã
òàñëàí çîãñîîõ,
óðüä÷èëàí
ñýðãèéëýõèéí
òóëä õ¿÷èí
÷àðìàéëò
òàâüäàã áàéíà.
Íèéãìèéí
èéì óðõàã
õîðëîíòîé
¿çýãäëèéí
ýñðýã íèéò
¿íäýñòíèé
àíõààðëûã
õàíäóóëæ,
íèéòýýðýý
òýìöýõ, åð
íü àâëèãàëä
äàñàõ áóñ
ò¿¿íèéã ¿ë
òýâ÷èõ ¿çýë
áîäëûã íèéãýìä
¿ðñë¿¿ëýí
òºëæ¿¿ëýõýä
òóñ õ¿ðãýõýä
ýíý áàãà
õóðëûí à÷
õîëáîãäîë
îðøèíî ãýæ
¿çýæ áàéíà.
Ìàíàé
îðîí äàõü àâëèãàëûí
öàð õ¿ðýý,
õýìæýý ò¿âøèí,
óã ñóðâàëæ,
¿ð äàãàâðûí
òóõàé áîäèò
¿íäýñëýëòýé
ñóäàëãàà,
íîòîëãîî
îäîîãîîð õîìñ
÷ ãýñýí íèéòýýðýý
õýëýëöýæ
ÿðèõ õýìæýýíä
õ¿ðñýí íîöòîé
àñóóäàë ìºí
ãýäýãò ýðãýëçýõ
õ¿í ¿ã¿é
áîëæýý. Àâëèãàë,
õýýë õàõóóëü
ãàçàð àâ÷
òýëñýýð áàéíà
ãýñýí ñàíàà
áîäîë, ñýòãýëãýý
îëîí íèéòèéí
äóíä óëàì
á¿ð ëàâøèðñààð
áàéãààã ýõíèé
ñóäàëãàà
õàðóóëæ áàéíà.
Ìàíàé óëñàä
ñóóãàà ãàäààä
îðîí, îëîí
óëñûí áàéãóóëëàãûí
òºëººëºã÷,
çàðèì õàðèóöëàãàòàé
àæèëòíóóä
÷ èéì ñàíàë
ä¿ãíýëòòýé
áàéãààãàà
öóõàëçóóëàõ
áîëëîî. Õýâëýë
ìýäýýëëèéí
õýëýëö¿¿ëýã,
íèéòëýëèéí
ºí㺠àÿñ ÷
èéì áàéíà.
Åðºíõèéëºã÷
íàäàä èðãýäýýñ
èð¿¿ëäýã
ñàíàë ãîìäëûí
äîòîð õóóëü
æóðàì, øóäðàãà
¸ñ àëäàãäàæ,
àëèâàà àæèë
õýðýã õýýë
õàõóóëü, ºíãº
ìºíãº, òàíèë
òàëààð øèéäýãäýæ
áàéãàà òóõàé
íýã áóñ õ¿í
ìýäýýëæ, “…àâëèãàë
ààëçíû òîð
ìýò õýðæ, õîðò
óðãàìàë ìýò
¿íäýñëýæ
áàéíà. Ýíý
á¿õýí ÿìàð
òºð, çàñãèéí
¿åä çàñàãäàõ
þì áý? ¯¿íèé
ýñðýã äîðâèòîé
àðãà õýìæýý
àâàà÷…” õýìýýí
öºõºðñºí, õàëàãëàæ
õàðàìññàí,
ñàíóóëæ àíõààðóóëñàí,
øàõàæ øààðäñàí,
çºâëºìæ ñàíàë
áîëãîñîí
îëîí ºíãº
àÿñòàé ÷ íýã
ë ñýäâèéã
õºíäñºí áè÷èã,
çàõèäàë íýëýýäã¿é
õóâèéã ýçëýõ
áîëñîí íü
àæèãëàãääàã.
Äýýð
äóðäñàí á¿õýí
íü àâëèãàëûí
õýìæýý ò¿âøíèéã
èëýðõèéëñýí
õóóëü ç¿éí
õºäºëøã¿é
áàðèìò íîòîëãîî
õýäèé áèø
áîëîâ÷, ýíý
ãàæ ¿çýãäýë
ìàíàé íèéãýìä
íýãýíò ¿íäýñëýí
òºëæèæ, óëìààð
òºð, óëñ, õ¿íèé
àþóëã¿é áàéäàë,
èðãýä, îëîí
íèéòèéí ýðõ
àøèã, ñîíèðõîëòîé
èëò çºð÷èëäºõ¿éö
õýìæýýíä
õ¿ðñíèé òîäîðõîé
èëðýë áºãººä
ò¿¿íèéã ýñýðã¿¿öñýí
íèéãìèéí
äîõèî ñàíóóëãà
ãýæ ¿çâýë
çîõèíî.
Òèéì
÷ ó÷ðààñ áè
àâëèãàëûí
õîð óðøèã,
ò¿¿íýýñ ñýðãèéëýõ
òóõàé àñóóäëààð
ºíãºðñºí õóãàöààíä
ººðèéí áàéð
ñóóðèéã èëýðõèéëæ,
ÓÈÕ-ûí ÷óóëãàíû
èíäðýýñ óäàà
äàðàà õýëæ
àíõààðóóëæ
èðñýí. ªíººäºð
÷ ýíý ë áàéð
ñóóðèíààñ
àñóóäàëä
õàíäàæ áàéíà.
Àâëèãàëûã
èëð¿¿ëýõ,
öààøèä ãàçàð
àâàõóóëàõã¿é
áàéõ, óëìààð
õ¿ðýýã íü
õóìèõ, óã
ñóðâàëæ, íèéãìèéí
øàëòãààíûã
íü ñóäàëæ
àðèëãàõ, óðüä÷èëàí
ñýðãèéëýõ
÷èãëýëýýð
áèäýíä õèéõ
ç¿éë íýí èõ
áàéíà. Ýíý
òàëààð òà
á¿õýí òàë
òàëààñ íü
íóõàöòàé,
¿íýíõ¿¿ ñýòãýë
ãàðãàí ÿðèëöàæ,
çîõèñòîé
àðãà çàì, çºâ
ãàðö îëíî õýìýýí
íàéäàæ áàéãààãàà
èëýðõèéëýýä
áè öººí õýäýí
ç¿éë äýýð
òîãòîæ ÿðüÿ.
Àâëèãàëûí
ýñðýã ýðõ
ç¿éí ýð¿¿ë
îð÷íûã á¿ðä¿¿ëýõ
íü íýã ãîë
çîðèëò ìºí
ãýäýãòýé
ñàíàë íýã
áàéíà. Ýíä
îëîí ç¿éë
áàãòàõ áîëîâ÷
þóíû ºìíº
àðä ò¿ìíèé
òºëººëºë áîëæ,
õóóëü òîãòîîõ,
õÿíàõ, áîäëîãî
òîäîðõîéëîõ
÷èã ¿¿ðýã
á¿õèé äýýä
ýðõ ìýäýëòýéí
õóâüä ïàðëàìåíò
îíöãîé ¿¿ðýãòýé.
Ýíý
óäààãèéí
ÓÈÕ àâëèãàëòàé
òýìöýõ ¯íäýñíèé
õºòºëáºðèéã
áàòàëæ, ò¿¿íèéã
õýðýãæ¿¿ëýõ
àæëûã çîõèöóóëæ,
õÿíàëò òàâèõ
¯íäýñíèé
çºâëºëèéã
áàéãóóëñàí
íü íýã àëõàì
ìºí. Îäîî àâëèãàëûí
ýñðýã õóóëèéã
øèíý÷ëýí
áàòàëæ, ¿ð
ä¿íòýé àæèëëàõ
÷àäâàðòàé
öîìõîí á¿òöèéã
áàéãóóëæ
àæèëëóóëàõ,
ã¿éöýòãýõ
çàñàãëàëûí
áàéãóóëëàãóóäûã
àâëèãàëààñ
õàìãààëàõ,
ò¿¿íèéã õÿíàëòàíäàà
áàéëãàõ òàëààð
á¿ðýí ýðõýý
ä¿¿ðýí àøèãëàõ
øààðäëàãàòàé
ñàíàãäàíà.
Àâëèãàëûí
ýñðýã õóóëèéã
õýëýëöýõòýé
õîëáîãäóóëàí
ïàðëàìåíò
óëñ òºð, ýäèéí
çàñàã, íèéãìèéí
õàðèëöààíû
çîõèöóóëàëòûí
á¿õèé ë õóóëèíä
àâëèãàë òºð¿¿ëýõ
õèéäýë áóé
ýñýõèéã äàõèí
õÿíàí ¿çýæ,
ò¿¿íýýñ ñýðãèéëýõ,
õàìãààëàõ
òîõèðóóëãà,
äîõèîëëûí
øèíæòýé çàñâàðóóäûã
èæ á¿ðýí öîãöîîð
õèéâýë çîõèíî.
Ýíý íü ÓÈÕ-ûí
çàéëøã¿é
õèéõ ç¿éë,
ýíãèéí ¿¿ðýã
ìºí áîëîâ÷
¿¿íèéã õèéæ
÷àäâàë ýíý
ïàðëàìåíò
àâëèãàëòàé
òýìöýõ óëñ
òºðèéí çîðèã
ýðìýëçýëòýé,
èòãýë ¿íýìøèëòýé
áàéãààãàà
õàðóóëàõ
íýã àëõàì
áîëíî.
¯¿íýýñ
ãàäíà ïàðëàìåíò
ººðºº ýíý òàëààð
ººã¿é öýâýð
áàéõ ¸ñòîé
áºãººä ººðèéíõºº
äîòîðõè º÷¿¿õýí
÷ èëðýëòýé
ýâëýðøã¿é
ãýäãýý íîòîëæ
áàéõ íü ÷óõàë.
Èíãýõã¿é
áîë ÓÈÕ-ûã
àâëèãàëûí
ýõ ¿¿ñâýð
ãýõ íèéãìèéí
ñýòãýë ç¿é
äýõ ñýæèãëýë
öàéðàõã¿é.
Èéì ñýæèã
òààâàð ïàðëàìåíòûí
ºíãºðñºí ò¿¿õèéí
õàð òîëáîîñ
óëáààòàé
áîëîâ÷ ºíººäºð
÷ ìàíàé àìüäðàëä
áàéãàà äàñàë
áîëñîí çàðèì
¿éëäýëòýé
õîëáîîòîéã
¿ã¿éñãýõ
àðãàã¿é.
Ïàðëàìåíòûí
ãèø¿¿ä àæ
àõóéí íýãæ,
àéìàã îðîí
íóòãèéí óäèðäëàãûí
äîòîîä àæèë,
àëáàí òîìèëãîîíä
õóòãàëäàí
îðîõ, ãàäààä
äîòîîäûí óëñ
òºð, áèçíåñèéí
á¿ëã¿¿äèéí
ëîááèä àâòàõ,
õóâèéí ñîíèðõîëäîî
õºòëºãäºõ,
¸ñ ç¿éí àëäàà
ãàðãàõ, òºñâèéí
áîëîí çýýë
òóñëàìæèéí
õóâààðèëàëò
çàðöóóëàëòàä
õýò îðîëöîõ
çýðýã ¿éëäýë
íü àâëèãàëûí
ñýäýë, øèíæòýé
áèø áàéëàà
÷ õ¿ì¿¿ñò
òèéì ñýòãýãäýë
òºð¿¿ëýõ
¿íäýñ áîëæ
áàéãààã àíçààðàõã¿é
áàéæ áîëîìã¿é
ñàíàãäàíà.
Àâëèãàëûí
òàëààðõ èðãýäèéí
ñàíàë ø¿¿ìæëýëèéí
ãîë ¿ç¿¿ð
ã¿éöýòãýõ
çàñàãëàëûí
áàéãóóëëàãóóä
ðóó ÷èãëýæ
áàéíà. Îëîí
íèéòèéí ñàíàë
àñóóëãààð
àâëèãàëûí
ò¿âøèí Çàñãèéí
ãàçðûí òºâ
áàéãóóëëàãàä
èõ áàéäàã
ãýñýí õàðèóëò
õî¸ð æèëèéí
ºìíºõººñ 22.1
õóâèàð íýìýãäñýí
íü çîõèõ ä¿ãíýëò
õèéã¿¿øòýé
äîõèîëîë ìºí.
Àâëèãàë íü
òºðèéí àëáàí
õààã÷èä ðóó
áàéíãà äîâòîëæ,
òýäíèé ñóë
òàë, àëäàà
îíîîã îòîæ,
àøèã÷ àâëèãà÷
ñýòãýëèéã
ºäººí ººãø¿¿ëæ,
ºãººø õàÿõ
çàìààð òºðèéí
àëáàíä ¿¿ðýý
çàñ÷, õ¿ðýýãýý
òýëäýã õºíººëò
¿çýãäýë òóë
òºðèéí àþóëã¿é
áàéäàëä íýí
õîðòîé ç¿éë.
Òèéì ÷ ó÷ðààñ
áè “òºðèéí
áàéãóóëëàãóóäûí
àæèëëàõ ÷àäâàðûã
ñàéæðóóëàõ,
çàñàã òºð
íü àðä ò¿ìýíäýý
ýýëòýé áàéõ
íºõöëèéã
á¿ðä¿¿ëýõ”
çîðèëòûã
ìºðèéí õºòºëáºðòºº
òóñãàí àæèëëàæ
áàéãàà áèëýý.
Àâëèãàëä
ºðòñºí òºð
çàñàã àðä
ò¿ìýíäýý
ýýëòýé áàéæ
÷àääàãã¿é
íü ò¿¿õýýð
íîòëîãäñîí
¿íýí. Ñàéí
çàñàãëàë
ãýäýã áîë
ýýëòýé, ýíýðýëòýé,
àâëèãàã¿é,
àëàã÷ëàëã¿é
çàñàãëàë
ìºí.
Òºðèéí
àëáûã àâëèãàë,
õ¿íä ñóðòàë,
õºø¿¿í õîéðãî,
õàéõðàìæã¿é
öýâäýã áàéäëààñ
àðèóñãàí
öýâýðø¿¿ëýõ
øààðäëàãàòàé
áºãººä ýíä
Òºðèéí àëáàíû
çºâëºëèéí
õ¿ëýýõ õàðèóöëàãà,
ã¿éöýòãýõ
¿¿ðýã, íºëººã
ºíäºðø¿¿ëýõ
õýðýãòýé
õýìýýí ÓÈÕ-ûí
ºíãºðñºí íàìðûí
÷óóëãàí äýýð
õýëñýí ¿ãýý
áè ýíä äàâòàí
õýëüå.
Òºðèéí
àëáàíû çºâëºë
òºðèéí àëáàí
õààã÷äûí
¸ñ ç¿éí õóóëü
ä¿ðýì, ¿éë
àæèëëàãààíû
ñòàíäàðò÷èëëûã
íýí òîäîðõîé
áîëãîí õýâø¿¿ëýí
ìºðä¿¿ëæ, õÿíàëò
òàâèõã¿é,
àâëèãàëä
ºðòñºí ãýõ
àëèâàà àëáàí
òóøààëòàíä
õàðèóöëàãà
òîîöîõã¿é,
òºðèéí àëáûã
àâëèãàëûí
çîðèëãîäîî
àøèãëàæ áîëçîøã¿é
ýòãýýäýä
õààëò õîðèã
òàâüæ ÷àäàõã¿é,
àëèâàà òîìèëãîîã
¸ñ÷ëîõ òºäèé㺺ð
õàíäàõ, àâëèãàëûí
õýðýãò õîëáîãäñîí,
àæèë ¿¿ðýãòýý
õàðèóöëàãàã¿é
õàíäñàí õýíèéã
áîëîâ÷ òºðèéí
àëáàíààñ
á¿ðìºñºí
çàéëóóëàõã¿é
íýãýýñ íºãººä
ñýëãýí øóðãàëàõ
áîëîìæ îëãîõ
íü àâèëãà÷äûã
ººãø¿¿ëæ
áóé õýðýã
áîëíî.
Òºðèéí
àëáàí õààã÷èä
öàëèí áàãà,
àõóé õàíãàìæ
äîðîé áàéãàà
íü àâëèãà
àâàõààñ ÿàõàâ
ãýñýí ÿðèà
áîë íààä óòãààðàà
øóäðàãà øóëóóí
¸ñ æóðìààðàà
àæèëëàæ áàéãàà
îëîí ìÿíãàí
àëáàí õààã÷äûã
áàñàìæëàí
äîðä ¿çýæ áóé
òºäèéã¿é
öààä óòãààðàà
àâëèãàëûã
çºâòãºæ, òýäíèéã
ñýòãýë ç¿éí
õóâüä áýëòãýæ
áàéãàà àâëèãà÷äûí
õîðò ÿâóóëãà
ãýæ ¿çâýë
çîõèíî. Õýðâýý
òºðèéí àëáàí
õààã÷ ººðºº
öàëèí, àõóé
õàíãàìæèíäàà
ñýòãýë äóíäóóð
áîäîëòîé
áàéãàà áîë
ò¿¿íä ººð ñàëáàðò
õ¿÷ýý ñîðèõ,
àìüäðàëàà
äýýøë¿¿ëýõ
ñîíãîëò á¿ðýí
÷ºëººòýé áàéãàà
ø¿¿ äýý. Èéì
áàéñààð áàéòàë
òºðèéí àëáàíä
õîðãîäîõ íü
ò¿¿íä ÿìàð
íýã õî¸ðäàõü
ñîíèðõîë
áàéæ áîëçîøã¿éí
òýìäýã. Èéì
íºõöºëä öàëèíã
õè÷íýýí íýìñýí
÷, àæèëëàõ
íºõöëèéã
ÿàæ ÷ ñàéæðóóëñàí
àâëèãà àâàõ
¿¿ä õààëãà
íýýëòòýé
áàéõ òóë òèéì
áîäîë ñàíààòàé
õ¿ì¿¿ñýýñ
òºðèéí àëáûã
õàìãààëàõ
¸ñòîé. Àâëèãàëûí
óã ñóðâàëæ
íü ýäèéí øóíàë
áºãººä øóíàëä
õÿçãààð áàéõã¿éí
óëìààñ ºíäºð
öàëèí àâàâ÷
óëàì ºíäºð
àâàõûã õ¿ñýõã¿é
ãýõ íîòîëãîî,
ÿëàíãóÿà
àâëèãà÷äûí
äîòîð áàéõã¿é.
¯¿íèé
çýðýãöýý
àâëèãàëä
ºðòºõã¿é
áàéõ ¸ñ ç¿éí
äàðõëààã
ººðòºº á¿ðýí
áèé áîëãîñîí,
àæèë àëáàíäàà
ãàðøèæ ìýðãýøñýí,
ºðãºñºí òàíãàðàãòàà
¿íýí÷ áàéæ,
õî¸ðã¿é ñýòãýëýýð
òºðèéí àëáàíä
ç¿òãýæ áàéãàà
òºðèéí îëîí
ìÿíãàí àëáàí
õààã÷èääàà
òàëàðõàë
èëýðõèéëæ,
èòãýë õ¿ëýýëãýæ
áàéãààãàà
õýëýõèéí
ÿëäàìä òýäíèé
íèéãìèéí
àñóóäàëä
öààøèä ÷ àíõààðàë
òàâèõûã òºð,
çàñãààñ øààðäàõ
áîëíî ãýäãýý
íîòîëæ áàéíà.
ÿéöýòãýõ
çàñàãëàëûí
á¿õ øàòíû
àæèë õýðýã,
àëèâàà øèéäâýð
èë òîä, õÿíàëò,
òîîöîîòîé,
íýýëòòýé,
òýãø øóäðàãà,
õóóëü ç¿éí
äàãóó áàéõ
íü òýíä àâëèãàë
áàéíà ãýõ
ñýæãèéã òºð¿¿ëýõã¿é,
áàñ àâëèãàëûí
íÿí ¿ðæèí
õàëäâàðëàõ
îðîí çàéã
áèé áîëãîõã¿é
áàéõ ãîë íºõöºë
ìºí. Õààíà
øóäðàãà áàéõ
çàð÷èì, õóóëü
äýýäëýõ ¸ñ
çºð÷èãäºæ,
õ¿íä ñóðòàë
íî¸ðõîæ áàéíà
òýíä àâëèãàë
áóãëàæ áàéäàã.
Øóäðàãà ¸ñ,
àâëèãàë õî¸ð
íýã ãýðò áàãòäàãã¿é.
Èéìä àâëèãàëûí
ýñðýã òýìöëèéã
õ¿íä ñóðòàë,
ò¿øìýë àðàíøèíã
æèãøèæ, õóóëü
ñàõèóëàõ,
íèéãýìä øóäðàãà
¸ñûã òºëºâø¿¿ëýõýýñ
àíãèä ñàëàíãèä
àâ÷ ¿çýõ ó÷èðã¿é.
Ýíä èðãýäèéí
ººðºº óäèðäàõ
¸ñíû áàéãóóëëàãûí
¿¿ðýã íýí
÷óõàë. Ãýòýë
ºíººäºð ýíý
áàéãóóëëàãà
òºñºâ õºðºíãº
á¿õ òàëààðàà
ã¿éöýòãýõ
çàñàãëàëààñ
õàðààò øèíæòýé,
ò¿¿íèéã öàðàé÷ëàõ
àÿñòàé áàéãàà
íü ¿íäñýí
¿¿ðãýý ã¿éöýòãýõýä
ñààä áîëæ
áàéãààã ººð÷ëºõ
öàã áîëñîí.
Èíãýæ ãýìýýíý
òºð, èðãýäèéí
õàðüöààíä
òýíöâýðò
áàéäàë áèé
áîëîõ, ã¿éöýòãýõ
çàñàãëàëûí
á¿õ øàòíû
áàéãóóëëàãûí
¿éë àæèëëàãàà,
øèéäâýðò
èðãýäèéí
õÿíàëò áèé
áîëñíîîð àâëèãàëààñ
ñýðãèéëýõ,
õàìãààëàõ
íýã òóëãóóð
áàãàíà áýõæèõ
ó÷èðòàé. Åð
íü èðãýäèéí
ººðºº óäèðäàõ
¸ñíû áàéãóóëëàãûí
òóõàé õóóëü
òîãòîîìæóóäûã
÷ áîëîâñðîíãóé
áîëãîõ øààðäëàãàòàé
áàéíà.
Çàñàãëàëûí
íýã ìº÷èð-ø¿¿õ
ýðõ ìýäëèéí
áàéãóóëëàãàä
àâëèãàë èõ
áàéäàã ãýñýí
ãîìäîë, ø¿¿ìæëýë
áóóðàõã¿é
áàéíà. Ø¿¿õ
ýðõ ìýäëèéí
áîëîí õóóëü
ñàõèóëàõ
áàéãóóëëàãûí
àæëûí îëîëò,
äóòàãäàë,
àâëèãàëààñ
ñýðãèéëýõ
òàëààð ñàÿõàí
áîëæ ºíãºðñºí
ýíý ñàëáàðûí
óäèðäàõ àæèëòíû
óëñûí íýãäñýí
çºâëºë㺺í
äýýð áè ¿ãýý
õýëæ, ¿¿ðýã
÷èãëýë ºãñºí.
Îäîî ãàíöõàí
¿ð ä¿í, àõèö
ººð÷ëºëò, àâëèãàë
ýíý ñàëáàðò
áóóð÷ýý ãýäýã
¿íýëýëòèéã
îëîí íèéòýýñ
àâàõ õ¿ðòýë
õýìæýýíä
àæèëëàõûã
ë øààðäàõ
áîëíî.
Ø¿¿õ
ýðõ ìýäëèéí
õ¿ðýýíä ë
àâëèãàë í¿¿ðëýâýë
íèéãìèéí
áà çàñàãëàëûí
áóñàä á¿õ
ñàëáàð, õ¿ðýý,
ò¿âøèíä àâëèãàëòàé
òýìöýõ òóõàé
ÿðèà õîîñîí
ç¿éë áîëîõ
íü òîäîðõîé.
Èéìä áè ø¿¿õèéí
íýð õ¿íäèéã
äýýøë¿¿ëýõ,
ø¿¿õèéã àâëèãàëûí
äàðàìò, õàëäëàãààñ
õàìãààëàõûí
òóëä øóäðàãà
ø¿¿ã÷èä, èðãýíèé
õÿíàëòûí
áóñàä á¿õ
õ¿÷èíòýé
õ¿÷ õàâñðàí
àæèëëàõûã
ýðìýëçýíý.
Ø¿¿õ øóäðàãà
áóñ áàéãàà
òóõàé èðãýäèéí
ãîìäîë èõ
áàéãààãààñ
áèø ø¿¿õýä
¿ç¿¿ëæ áóé
øóäðàãà áóñ
äàðàìò øàõàëò,
àâëèãàëûí
õàëäëàãûí
òóõàé ¿íäýñëýë
á¿õèé ãîìäîë,
ñàíàë ø¿¿ã÷äýýñ
ººðñ人ñ íü
¿íýíäýý èðýõã¿é
áàéíà. Áàéäàë
èéì áàéõàä
îëîí íèéòèéí
ø¿¿ìæëýëýýñ
ø¿¿õèéã ºì㺺ëºõ,
õàìãààëàõ
¿íäýñëýë
òýð á¿ð îëäîõã¿é
áàéíà. Ó÷èð
íü ø¿¿õ àâëèãàëûí
äàðàìòàä
áàéãààãààñ
àñóóäëûã
øóäðàãà øèéääýãã¿é
ãýñýí èðãýäèéí
ãîìäîë ¿íäýñòýé,
õýðýâ òèéì
äàðàìòã¿é
ë þì áîë ø¿¿ã÷
ìýðãýæëèéí
àëäàà ãàðãàñàí
áóþó àæèëäàà
õàéõðàìæã¿é
õàíäñàí õýðýã.
Àëü àëèíä
íü çºâòãºõ,
õàìãààëàõ,
óó÷ëàõ, ºðøººõ
¿íäýñëýë
áàéõã¿é ãýäãèéã
õàòóó óõààðâàë
çîõèñòîé.
Óëñ
îðíûã àâëèãàëààñ
ñýðãèéëýõ,
õàìãààëàõàä
íèéãìèéí
õÿíàëòûí
òóõàéëáàë,
òºðèéí, òºðèéí
áóñ áàéãóóëëàãà,
õýâëýë ìýäýýëýë,
èðãýä îëîí
íèéòèéí õÿíàëòûí
á¿õ àðãà õýðýãñýë,
ìåõàíèçìûã
öîãöîîð íü
èäýâõòýé
àæèëëóóëáàë
çîõèíî. ßëàíãóÿà
ýíä àðä ò¿ìíèé
äóó õîîëîé,
øóäðàãà ¿ãèéí
èíäýð áàéõûã
çîðüäîã õàðààò
áóñ ÷ºëººò
õýâëýëèéí
¿¿ðýã îíöãîé
÷óõàë. Ñýòã¿¿ë
ç¿éí ºíäºð
ñî¸ëòîé, ìýðãýæëèéí
äýýä çýðãèéí
óð ÷àäâàðòàé
÷ºëººò õýâëýë¿¿ä
ë àâëèãàëûí
ýñðýã òýìöýëä
èõ òóñ õ¿ðãýæ
÷àäíà. ×óõàì
ýíä ë ÷ºëººò
õýâëýë äºðºâ
äýõ çàñàãëàë
áîëîõûí óòãà
ó÷èð îðøèíî.
Òèéì õýâëýëèéã
íèéãýì õ¿ñýæ
áàéíà. Íèéãìèéí
àìüäðàë îëîí
íèéòèéí àíõààðëûã
òàòàõ “õàëóóí
öýã” íü “õàëóóí
õºíæèë” áèø
àâëèãà, àâëèãà÷èä,
àâëèãàæñàí
àëáàí ãàçðóóä,
àâëèãàæóóëàõûã
ñàíààðõàã÷
ýòãýýä¿¿ä
áîëîîä áàéãààã
ìýäýð÷ øóäðàãà
áóñûí “àìèí
äýì” áîëñîí
àâëèãàëûã
¿ë òýâ÷èõ
¿çýë áîäîë,
õ¿ì¿¿æèë,
çóðøèëòàé
áîëãîæ îëîí
ò¿ìíýý ãýãýýð¿¿ëýõ
íü õýâëýë
ìýäýýëëèéí
íèéãìèéí
äýýä ¿¿ðýã.
Ýíý ýðõýì
çîðèëãîäîî
õýðõýí õàíäàæ
áàéãàà íü
÷ºëººò õýâëýë
ìºíèéí öîðûí
ãàíö øàëãóóð
ìºí. Õýâëýë
ìýäýýëëèéí
á¿õ òºðëèéí
õýðýãñýë,
÷ºëººò õýâëýë,
÷ºëººò ñýòã¿¿ë÷èä,
ýðýí ñóðâàëæëàõ
ñýòã¿¿ë ç¿éí
àëáà áîë àâëèãàëûí
èë, äàëä àþóëûã
öàã àëäàëã¿é
èë÷ëýí, ò¿¿íòýé
òýìöýõ äàé÷èí
ýâñýë áàéõ
¸ñòîé.
Àâëèãàëòàé
òýìöýõýä
òºðèéí áóñ
áàéãóóëëàãà,
õóâèéí õýâøëèéí
¿¿ðýã ìàø
÷óõàë àà. Ãýõäýý
òºðèéã àâëèãàæóóëæ
îðøèí òîãòíîõûã
ýðìýëçäýã
òèéì òºðèéí
áóñ áàéãóóëëàãà,
õóâèéí õýâøèëä
îðîí çàé áàéõ
¸ñã¿é. Ìàíàé
íèéãýìä áàéãàà
àëü íýã òºðèéí
áóñ áàéãóóëëàãà,
õóâèéí õýâøèë
çààâàë òºðä
òºëººëºëòýé
áàéõûã ýðìýëçäýã
íü íóóö áèø.
Ýíý áîë àâëèãàëûã
àìèëóóëàõ
äàëä æèì áàéæ
áîëîõûã ¿ã¿éñãýõã¿é.
Èðãýä
îëîí ò¿ìíèé
öýâý𠺺ðèéíõ
íü èòãýë ¿íýìøèë,
õ¿ñýë ñîíèðõîë,
ýðõ àøãèéí
¿¿äíýýñ ¿¿ñýí
áóé áîëñîí
èðãýíèé íèéãìèéí
áàéãóóëëàãàä
àâëèãààð
íýð òºð, áàéð
ñóóðü îëîõ
øààðäëàãà
¿íýíäýý áàéõã¿é.
Òýä òºðèéã
àâëèãàëààñ
õàìãààëàõ
òóóøòàé áàéð
ñóóðèàðàà
ë õàðèí àëäàðøèõ
áîëíî.
Àâëèãàëààñ
ººðèé㺺 õàìãààëàõ
èðãýíèé íèéãìèéí
õàìãèéí õ¿÷òýé
õàìãààëàëò,
äàðõëàà áîë
èðãýäèéí
ººðèéí óõàìñàð,
¸ñ ç¿é, õóóëèéã
äýýäëýõ ¿çýë,
èòãýë ó÷èð
èðãýä ººðñ人
àâëèãà÷èí
áàéõ ¸ñã¿é.
Õýðýâ
èðãýä ººðñíºº
àâëèãà ºãäºãã¿é
áîë÷èõâîë
àâëèãàë àìàðõààí
øèã “í¿ä àíèõ”
áèø ¿¿.
Á¿õíèéã
“àðãàëàõ
ãýñýí” ãàæóóä
ñýòãýõ¿éã
ººð÷ëºõ íü
÷óõàë áàéíà.
Ýíý áàéäàë
íü àâëèãà÷
ñýòãýëòíèéã
ººãø¿¿ëýõ
ãîë íºõöºë
áîëäîã. Èðãýí
òà ºíººäºð
õýí íýãíèéã
àâëèãàäàæ
áóþó àðãàëæ
àæèë òºð뺺
á¿òýýëýý
ãýõýä ìàðãààø
íü òà ººðºº
¿¿íèéõýý
òºëºº õóóëèéí
øèéòãýë õ¿ëýýõ
ýñâýë ººð íýã
àâëèãàëûí
õîõèðîã÷
áóþó çîëèîñ
áîëîõ ãàøóóí
õóâü çàÿà
õ¿ëýýæ áàéäãèéã
óõààðàõ íü
÷óõàë. Àâëèãà÷
íàðò íýð òºð,
íèíæèí ñýòãýë,
øóäðàãà ¸ñ
ãýæ ¿ã¿é.
Èéìýýñ àâëèãàëûí
ìºíõèéí ýðã¿¿ëýãò
îðîõã¿éí
òóëä èðãýí
õýí áîëîâ÷
ò¿¿íèéã ¿ë
òýâ÷èõ ¿çëýýð
ººðèé㺺 çýâñýãëýõ
õýðýãòýé.
Àâëèãàë áîë
¿íýí õýðýãòýý
àëáàí õààã÷,
èðãýí ãýñýí
õî¸ð òóéëòàé
¿çýãäýë.
Íýã
òàëààñ õóâèéí
àøèã ñîíèðõîë,
øóíàëäàà
çàõèðàãäñàí
àëáàí õààã÷
àëãàà òîñ÷
íºãºº òàëààñ
õ¿ññýí õýðãýý
àìàðõàí áóþó
õóóëü áóñ
àðãààð á¿òýýõ
ñàíààðõàëòàé
èðãýí õ¿í
ìºíõ¿¿ ò¿øìýëèéí
ñóë òàëûã
àøèãëàí õàõóóëüäàæ
áàéãààã ë
àâëèãàë ãýäýã
ø¿¿ äýý. Õî¸ðõîí
ãîë áààòàðòàé
èéì õóéâàëäààíû
íýã òàë íü
ë òàòãàëçàõ
ç¿ðõ ãàðãàâàë
àâëèãàë-æ¿æèã
íóðíà ãýäãèéã
îéëãîæ ÿäàõ
þì àëãà. Àâëèãà
àâàõ ìàãàäëàëòàé
õ¿ì¿¿ñ áîë
íýãä, óëñ òºðèéí
ç¿òãýëòí¿¿ä,
õî¸ðò, òºð çàñãèéí
àëáàí õààã÷èä,
ãóðàâò, öýðýã,
öàãäààãèéí
ò¿øìýë¿¿ä
ãýæ íèéòýýð
¿çäýã àòàë
ìàíàéä õàðèí
ñóðãóó&eu |
