2002.06.24
|
 |
ÌÎÍÃÎË
ÓËÑÛÍ ÅЪÍÕÈÉ˪Ã×
Í.ÁÀÃÀÁÀÍÄÈ
ËÈÕÒÅÍØÒÅÉÍÈÉ
Õýëýëöýýíèé ýõýíä Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷ ýõ îðîíäîî óðüæ, ýëýãñýã äîòíîîð õ¿ëýýí àâ÷ áàéãààä òàëàðõàë èëýðõèéëæ, Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí òýðã¿¿íèéí õóâüä Ëèõòåíøòåéíä õèéæ áàéãàà ýíýõ¿¿ àíõíû àéë÷ëàë íü õî¸ð îðíû õîîðîíä äèïëîìàò õàðèëöàà òîãòîîñíîîñ õîéø áîëæ áàéãàà àíõíû äýýä õýìæýýíèé, óëñ òºðèéí óóëçàëò òóë ìîíãîëûí òàë à÷ õîëáîãäîë ºã÷ áàéãààã îíöëîí òýìäýãëýâ. ̺í óã àéë÷ëàë ìîíãîë, ëèõòåíøòåéíèé àðä ò¿ìíèé íàéðñàã õàðèëöàà, õàìòûí àæèëëàãààíû öààøäûí õºãæèëä õóâü íýìðýý îðóóëíà ãýæ íàéäàæ áàéãààãàà èëýðõèéëëýý. Ìîíãîë Óëñ, Ëèõòåíøòåéíèé Âàíò Óëñ õýäèéãýýð ãàçàð ç¿éí áàéðøèë, ò¿¿õ, ñî¸ë, ¸ñ çàíøëûí õóâüä ÿëãààòàé áîëîâ÷ õî¸óëàà æèæèã óëñ ó÷ðààñ îðøèí òîãòíîõ, óðàãøëàí õºãæèõ óòãààð èõýýõýí àäèë òºñòýé çîðèëò, ñîðèëòóóäòàé ó÷èðäàã íü òîäîðõîé. Òèéì ÷ ó÷ðààñ ìàíàé õî¸ð àðä ò¿ìýí áèå áèåèéã òàíèí ìýäýæ, õàðèëöàí îéëãîæ, õàìòðàí àæèëëàæ áàéõ ÿâäàë ÷óõàë ãýäãèéã Åðºíõèéëºã÷ Í.Áàãàáàíäè äóðäàâ. ßëàíãóÿà ºíººãèéí äàÿàðøëûí ¿åä íýã òàëààñ äýëõèé íèéòèéí èíòåãðàö÷èëàëä õàìðàãäàõ, íºãºº òàëààñ ººðèéí ãýñýí áàéð ñóóðèà õàäãàëæ ¿ëäýõ, ýäèéí çàñãàà õºãæ¿¿ëæ ñàéí ñàéõàí áàéäëàà õàíãàõûí òºëºº ÿâóóëæ áàéãàà ¿éë àæèëëàãààíûõàà òàëààð õàðèëöàí ìýäýýëýë, òóðøëàãà ñîëèëöîæ áàéõûí à÷ õîëáîãäîë óëàì á¿ð ºñºí íýìýãäýæ áàéãàà áà ÷èíãýõ íü õî¸ð îðíû ýðõ àøèãò á¿ðýí íèéöíý ãýæ ¿çýæ áàéãààãàà îíöëîí òýìäýãëýâ. Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷ Ìîíãîë Óëñûí óëñ òºð, íèéãýì, ýäèéí çàñãèéí ºíººãèéí áàéäàë, Çàñãèéí ãàçðûí ìºðèéí õºòºëáºðèéí ¿íäñýí çîðèëò, òýäãýýðèéí õýðýãæèëòèéí ÿâöûí òàëààð, óëñ îðíûõîî ãàäààä õàðèëöààíû òóõàé òîâ÷ ìýäýýëëýý. Åðºíõèéëºã÷ öààø õýëýõäýý 2001 îíû 9 ä¿ãýýð ñàðûí 11-íèé ºäºð áîëñîí ¿éë ÿâäëûã Ëèõòåíøòåéí óëñ ýðñ ýñýðã¿¿öýæ, îëîí óëñûí òåððîðèçìòýé õàòóó òýìöýõèéã øààðäàæ, ýíý ÷èãëýëýýð õàìòðàí àæèëëàõ ñàíàëûã òóóøòàé äýìæèæ èðñýíèéã äóðäààä Ìîíãîë Óëñ ýíý ÷èãëýëýýð áàðèìòàëæ áóé áàéð ñóóðèéí òóõàé ìýäýýëýâ. Åðºíõèéëºã÷
Í.Áàãàáàíäè
öààø õýëýõäýý
Ëèõòåíøòåéíèé
áàíê, ñàíõ¿¿ãèéí
ñàëáàð ñàéí
õºãæñºí, óëñ
îðíû ÄÍÁ-íèé
30 ãàðóé õóâèéã
á¿òýýäýã ãýæ
ñîíññîí òóë
ýíý ñàëáàðò
õàìòðàí àæèëëàõ,
õàðèëöàí ìýäýýëýë
ñîëèëöîõ ñîíèðõîëòîé
áàéäãàà äóðäàâ.
Åð íü áàíê ñàíõ¿¿, àÿëàë, æóóë÷ëàëûí ñàëáàðò èõýýõýí àìæèëò îëñîí Ëèõòåíøòåéíýýñ ìîíãîë÷óóä ñóðàëöàõ, äýýðõ ñàëáàðóóäàä ëèõòåíøòåéíèé çàðäëààð ìîíãîëûí áîëîâñîí õ¿÷íèéã äàâòàí áýëòãýõ, äàäëàãàæóóëàõ, îþóòàí ñóðãàõ, æèæèã òºñëèéí õ¿ðýýíä õ¿ì¿¿íëýãèéí áîëîí õºãæëèéí òóñëàëöàà àâàõ õ¿ñýëòýé áàéãààã èëýðõèéëýâ. ͺ㺺òýéã¿¿ð, Øâåéöàðè, Ëèõòåíøòåéí çýðýã ãåðìàíààð ÿðüäàã îðíóóäòàé õàìòðàí àæèëëàõ áîëîâñîí õ¿÷íèé íººö ìàíàéä áèéã äóðäààä 20 ãàðóé ìÿíãàí õ¿í ãåðìàí õýë ñàéí ýçýìøñýí òàëààð Åðºíõèéëºã÷ Í.Áàãàáàíäè õýëýëöýýíèé ¿åýð ìýäýýëëýý. ̺í Ëèõòåíøòåéíèé âàíò óëñûí ç¿ãýýñ õºãæèæ áóé îðíóóäàä ¿ç¿¿ëäýã òóñëàìæ, öààøèëáàë õ¿ì¿¿íëýãèéí òóñëàìæ îëãîäîã ïðàêòèêèéí òàëààð ñîíèðõîæ àñóóõ, õºãæèæ áóé îðíóóäàä òóñãàéëàí çîðèóëñàí õºòºëáºð áàéãàà òîõèîëäîëä Ìîíãîë Óëñûã õàìðóóëàõ áîëîìæòîé ýñýõèéã ëàâëàâ. Öààøèä Ëèõòåíøòåéíèé Âàíò Óëñòàé õàðèëöàí àøèãòàé õàìòûí àæèëëàãààã áîëîëöîîòîé ñàëáàðóóäàä, ÿëàíãóÿà õóäàëäàà, ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðò õºãæ¿¿ëýõèéí òºëºº áàéãàà, ìàíàé òàë ëèõòåíøòåéíèé øóóä õºðºí㺠îðóóëàëòûã èõýýõýí ñîíèðõäîãèéã äóðäààä ¿¿íä õî¸ð òàë áàéãàà áîëîëöîî, íºõöëèéã õàðèëöàí òàíèí ìýäýõ, áèçíåñèéí õ¿ì¿¿ñèéí õîîðîíä õýëõýý õîëáîî òîãòîîõîä áîëîëöîîòîé á¿õèé ë äýìæëýãèéã ¿ç¿¿ëýõ ÿâäàë ÷óõàë áàéãààã èëýðõèéëýâ. Åðºíõèéëºã÷ Í.Áàãàáàíäè Ëèõòåíøòåéíèé Çàñãèéí ãàçðûí òýðã¿¿í, ãèø¿¿äýä õàíäàí èõ õóâü÷ëàëûí àæëûí ÿâöûí òàëààð òîâ÷ ìýäýýëýýä ýíý æèëèéã Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçðààñ õºðºí㺠îðóóëàã÷äûí æèë áîëãîí çàðëàñàí õèéãýýä ýíý îíû 9 ä¿ãýýð ñàðä Óëààíáààòàðò áîëîõ õºðºí㺠îðóóëàã÷äûí óóëçàëòûí òàëààð õýëýýä ¿¿íä îðîëöîõûã óðèëàà. Ìàíàé õî¸ð óëñ õî¸óëàà æèæèã áºãººä äàëàéä ãàðöã¿é îðíû õóâüä ͯÁ áîëîí îëîí óëñûí áóñàä áàéãóóëëàãûí õ¿ðýýíä áèå áèåýý õàðèëöàí äýìæèæ, õàìòðàí àæèëëàõ áîëîìæòîé õýìýýí ¿çýæ áàéãààãàà èëýðõèéëýýä, ýíý òàëààð ñàíàë áàéð ñóóðèà èëýðõèéëýâ. Õýëýëöýýíèé òºãñãºëä Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷èéã àëáàí ¸ñîîð Ëèõòåíøòåéíèé Âàíò Óëñàä àéë÷ëàõûã óðüñàíä äàõèí òàëàðõàë èëýðõèéëæ, õî¸ð òàëûí õàìòûí àæèëëàãààã õî¸ð àðä ò¿ìíèé òóñûí òóëä ºðãºæ¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý ãýäýãò èòãýë òºãñ áàéãààãàà ìýäýãäëýý. Ëèõòåíøòåéíèé Âàíò Óëñûí Åðºíõèé ñàéä íî¸í Îòìàð Õàñëåðèéã Ìîíãîë Óëñàä àéë÷ëàõ óðèëãàòàéã äóðäàâ. Àëáàí ¸ñíû õýëýëöýý õèéñíèé äàðàà Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷ Í.Áàãàáàíäè, ËÂÓ-ûí Åðºíõèé ñàéä íî¸í Îòìàð Õàñëåð íàð ñýòã¿¿ë÷èäòýé óóëçàæ òýäíèé ñîíèðõñîí àñóóäàëä äýëãýðýíã¿é õàðèóëò ºã뺺. Ýíý ¿åýð Åðºíõèé ñàéä Îòìàð Õàñëåð ìîíãîë óëñòàé àÿëàë æóóë÷ëàë, áàíê ñàíõ¿¿ãèéí ñàëáàðò õàìòðàí àæèëëàõ áîëîìæòîéã äóðäààä Åâðîïûí ñýðãýýí áîñãîëò, õºãæëèéí áàíêíààñ çýýë îëãîäîã îðíóóäûí æàãñààëòàä ìîíãîë îðíûã áàãòààõ òàë äýýð äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõýý ìýäýãäýâ. Äàðàà íü Ìîíãîë óëñûí Åðºíõèéëºã÷ Í.Áàãàáàíäè Ëèõòåíøòåéíèé Âàíò Óëñûí Õóíòàéæ õî¸ðäóãààð Õàíñ Àäàìòàé Õóíòàéæèéí øèëòãýýíèé Øàð ñàëîíä ãàíöààð÷èëñàí óóëçàëò õèéæ õî¸ð îðíû õàðèëöàà, õàìòûí àæèëëàãààã õºãæ¿¿ëýõ áîëîìæóóäèéí òàëààð ñàíàë ñîëèëöîâ. ¯¿íèé äàðàà Ýðõýì äýýä õóíòàéæ Õàíñ Àäàì ã¿íæèéí õàìò Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷ Í.Áàãàáàíäè ãýðãèé À.Îþóíáèëýã íàðûã õ¿íäýòãýí çîîã áàðèëàà. Çîîãèéí ¿åýð Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷ õýëýõäýý " [õýëñýí ¿ãýýñ îíöëîã õýñãèéã àâàõ, äýëãýðýíã¿é] . . . Ýðõýìñýã
Õóíòàéæ àà,
Ýðõýìñýã ÿíæòýí! Ýíýõ¿¿ õ¿íäýòãýëèéã áè ëèõòåíøòåéíèé àðä ò¿ìíýýñ ìîíãîëûí àðä ò¿ìýíä º÷íººí íàéðñàã õàíäàæ áóéí èëðýë õýìýýí ¿çýæ ñýòãýë íýí õàíãàëóóí áàéíà. Ìàíàé õî¸ð îðíû õîîðîíä äèïëîìàò õàðèëöàà òîãòîîñíîîñ õîéø äºðºâõºí æèë áîëæ áàéãàà áîëîâ÷ ýíý ºäð¿¿äýä ìèíèé áèå Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí òýðã¿¿íèé õóâüä òàíàé ñàéõàí îðîíä àëáàí ¸ñîîð àéë÷ëàõ òààòàé çàâøààí òîõèîæ áàéãàà íü íýí áýëýã äýìáýðýëòýé ÿâäàë þì. Õàðèëöàà õºãæ¿¿ëýõ áîëîìæèéí òàëààð õî¸ð îðíû òºðèéí òýðã¿¿í¿¿äèéí çèíäààíä àëáàí ¸ñîîð çºâøèí õýëýëöýæ ñàíàë áîäëîî ñîëèëöîæ áàéãàà ìààíü õàìòûí àæèëëàãààíû õýòèéí ñàéõàí èðýýä¿éã çºãíºñºí àëõàì áàéãààñàé õýìýýí áè õ¿ñ÷ áàéíà. Îëîí ç¿éëýýðýý èæèë òºñòýé ìàíàé õî¸ð îðíû õóâüä õàðèëöàà, õàìòûí àæèëëàãààíû áàãàã¿é áîëîìæ áèé ãýäýãò áè èòãýæ áàéíà. Ìîíãîë, Ëèõòåíøòåéíèé àðä ò¿ìí¿¿äèéã îéðòóóëàí òàíèëöóóëæ áèå áèåíýý òàíèí ìýäýõýä àÿëàë æóóë÷ëàëûí ºðãºí áîëîìæèéã àøèãëàõ, ñàíõ¿¿ áàíêíû ñàëáàðò õàìòðàí àæèëëàõ, õºãæëèéí ÷èãëýëòýé õàìòûí àæèëëàãàà ºðí¿¿ëýõ çýðýã îëîí ñàëáàðò èõ ç¿éë õèéõ ¸ñòîé ãýæ áîäîæ áàéíà. Ýðõýìñýã õóíòàéæ àà! Òîì, æèæèã àëèâàà óëñ ã¿ðýí äàÿàðøëûí ¿éë ÿâöûí ãàäíà ¿ëäýõ àðãàã¿é, åðººñ ÷ ¿ëäýõ ó÷èðã¿é òèéì öàã ¿åä áèä àìüäàð÷ áàéíà. Èõ äàëàéí ò¿ðõðýëò ìýò ò¿ðýí èðæ áóé ýíýõ¿¿ ò¿¿õýí ¿çýãäýë ãàçðûí õîëûã îéð áîëãîæ, õ¿í òºðºëõòºí ãàíöõàí çàÿàñàí ýõ äýëõèéíõýý ¿ð ñàä ãýäãèéã óëñ ò¿ìí¿¿äýä óëàì á¿ð óõààðóóëæ õàìòûí èðýýä¿éíõýý òºëºº òºäèéã¿é, ýíý ¿éë ÿâöàä õ¿ñýâ÷, ýñ õ¿ñýâ÷ õàìðàãäàõ óëñ á¿ðèéí õóâü çàÿà, ýðõ àøãèéã õàìòàä áîäîëöîõ ò¿¿õýí ºíäºð õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýæ áàéíà. Ýíý á¿õýí òºðèéí ñàðóóë óõààí, ìýðãýí áîäëîãî òºäèéã¿é ¿íäýñíèé ã¿íçãèé óõàìñàð, ÿçãóóð ýðõ àøãèéíõàà òºëºº òóóøòàé áàéæ ÷àäàõ ýð çîðèãèéã ÷ øààðäàõ öàã èðíý. Èéì öàã ¿åä æèæèã óëñ îðíóóä ººðèéí ÿçãóóð ýðõ àøãèéã óëñ ò¿ìí¿¿äèéí íèéòèéí çîðèëòòîé íýãýí ó÷èãò íèéòãýæ ÷àäâààñ äàÿðøëûí ýíýõ¿¿ ¿éë ÿâöûã òîì, æèæèã àëü ÷ óëñ îðíû õ¿ñýë ýðìýëçýëä íèéöòýé çºâ ãîëüäðèëîîð íü õºãæ¿¿ëýõýä òýäíèé îðóóëàõ õóâü íýìýð áîëîõ áèç ýý. ͺ㺺òýéã¿¿ð ìàíàé õî¸ð îðîí õî¸óë æèæèã óëñóóä ó÷ðààñ äàÿàðøëûí ¿åèéí îëîí óëñûí õàðèëöààíä ¿ð íºëººòýé îðîëöîõ, ýðõ àøãàà õàìãààëàõ òàëààð õàìòðàí àæèëëàõ øààðäëàãà ÷ áèé õýìýýí áîäîæ áàéíà. Ýíý ¿éëñýä Òà áèäíèé õèéæ áóé ýíýõ¿¿ àíõíû óóëçàëò ÷ çîõèõ ¸ñîîð àøèã òóñàà ºãººñýé õýìýýí õ¿ñ÷ áàéíà." Ýðõýì äýýä Õóíòàéæ õî¸ðäóãààð Õàíñ Àäàì òàëàðõàë èëýðõèéëýýä, Ìîíãîë óëñûí Òºðèéí òýðã¿¿í òóñ óëñàä àëáàí ¸ñîîð àéë÷èëæ áàéãààä áàÿðòàé áàéíà ãýâ. ËÂÓ, Ìîíãîë óëñ õîþóëàà æèæèã óëñ áîëîâ÷ ººð ººðèéí ãýñýí îíöëîãòîé óëñ îðíóóä. Èéìä õàìòûí àæèëëàãààãàà õºãæ¿¿ëýõ áîëîìæóóäûí òàëààð ýíý àéë÷ëàëûí ¿åýð õî¸ð òàë ñàíàë ñîëèëöëñîí íü à÷ õîëáîãäîëòîé áîëëîî. Äàÿàðøëûí ýðèí ¿åèéí ºíºº öàãò æèæèã óëñóóä õàìòðàí àæèëëàõûí ÷óõëûã îíöëîîä Ëèõòåíøòåéí ìîíãîë óëñ ýíý àñóóäëààð àäèë áàéð ñóóðü áàðèìòàëäã íü óóëçàëòóóäûí ¿åýð òîäîðõîé áàéíà ãýëýý. ̺í Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷ Í.Áàãàáàíäè ìîíãîë îðíû ñ¿¿ëèéí àðâàí æèëèéí õºãæèë öýöýãëýëòýä òîäîðõîé õóâü õýìýð îðóóëñûíã áèä ºíäðººð ¿íýëäýã õýìýýí ¿ãèéíõýý òºãñãºëä òýìäýãëýâ. ÕÈÉÌÝË Ø¯ÄÍÈÉ "ÈÂÎÊËÀÐ ÂÈÂÀÄÅÍ" ¯ÉËÄÂÝÐ, ÓÐËÀÃÈÉÍ ÌÓÇåÉ ¯ÇÝÆ ÑÎÍÈÐÕΠÕèéìýë ø¿ä, ø¿äíèé òåõíîëîãè, ìýñ çàñëûí ëàáîðàòîðèéí äýëõèéí òýðã¿¿ëýõ ¿éëäâýðèéí íýã "Èâîêëàð Âèâàäåí" êîìïàíèòàé Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷ Í.Áàãàáàíäè òàíèëöëàà. "Èâîêëàð Âèâàäåí" êîìïàíè íü 1933 îíä áàéãóóëàãäñàí, õèéìýë ø¿äíèé ìàòåðèàë, òîíîã òºõººðºìæèéã ¿éëäâýðëýõýýñ ýõëýýä ø¿äèéã õàìãààëàõ, ºâ÷íººñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ àðãà òåõíèêèéí òàëààð ñóäàëãààíû ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëäàã þì áàéíà. Íýðèéí "èâî" ãýäýã íü ø¿ä õèéäýã ÿñ, "êëàð" íü öýâýðëýõ áóþó "ñlear" ãýñýí ¿ãíýýñ, "âèâàäåí" íü ëàòèí "dens vivens" ¿ãíýýñ ãàð÷ àìüä ø¿ä ãýñýí óòãûã çààäàã àæýý. "Èâîêëàð Âèâàäåí" êîìïàíè íü äýëõèéí 16 îðîíä ¿éëäâýð áóþó òºëººëºã÷èéí ãàçàðòàé áà íèéò 2100 îð÷èì àæèëòàíòàé. Êîìïàíèéí ãîë áàéð Ëèõòåíøòåéíèé Øààí òîñãîíä áàéðëàäàã áà ýíä êîìïàíèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë, çàõ çýýë, õóäàëäààíû àñóóäàë õàðèóöñàí áóþó ýðäýì øèíæèëãýýíèé ñóóðü ñóäàëãààíû 630 îð÷èì àæèëòàí àæèëëàäàã òàëààð êîìïàíèé óäèðäàõ àæèëòíóóä òàíèëöóóëëàà.
Ëèõòåíøòåéíä öóãëóóëñàí óðëàãèéí íýëýýä á¿òýýë íü åâðîïûí áîëîí äýëõèéí óðëàã ñîíèðõîã÷äîä òàíèëöóóëàãäàõã¿é áàéñàí òóë óðëàãèéí ìóçåé áàéãóóëàõ ñàíàà÷èëãûã õóâü õ¿ì¿¿ñ ãàðãàñàí áàéíà. Òýä óðëàãèéí ìóçåé áàéãóóëàõ Ñàíã áàéãóóëàí Ëèõòåíøòåéíèé Çàñãèéí ãàçàð, àðä ò¿ìíèé õàíäèâààð óã ìóçåéã áàðüæ áàéãóóëñíààñ ãàäíà íýëýýä óðëàãèéí á¿òýýëèéã õóäàëäàæ àâ÷ýý. Ìóçåéí ¿çâýð íü àíõ íýýãäýõäýý 3 ¿íäñýí õýñãýýñ áóþó 19 ä¿ãýýð çóóíû ñ¿¿ë÷, 20 äóãààð çóóíû ýõíýýñ õîéøõè ¿åèéí õèéñâýð áîëîí ôóòóðèñò óðëàãèéí á¿òýýë, èòàëèéí 1900 îíû ¿åýñ õîéøõè ¿åèéí ôóòóðèñò óðàí çóðàãíààñ á¿òýæ áàéæýý. ¯çâýðèéí íýëýýä õýñãèéã Õóí òàéæ Õàíñ Àäàìûí õóâèéí öóãëóóëãààñ á¿ðä¿¿ëñýí áà 3 æèë õ¿ðòýë õóãàöààãààð òàâüæ ¿ç¿¿ëýõ þì áàéíà. Ìóçåé Ñàíãèéí ¿ëäýãäýë õºðºí㺺ð ¿çâýðýý áàÿæóóëàí á¿òýýë õóäàëäàæ àâ÷, õóâü õ¿ì¿¿ñèéí õàíäèâûã õ¿ëýýí àâäàã þì áàéíà. * * * Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷ 06 äóãààð ñàðûí 24-íû îðîé ØÕÓ-ûí íèéñëýë Áåðí õîòîä õ¿ðýëöýí èðëýý.
-
|